Trouwen, geregistreerd partnerschap of samenlevingscontract?

Samenwonen met een contract, een geregistreerd partnerschap of trouwen: alle drie zijn een manier om jullie relatie juridisch vast te leggen, maar ze regelen niet hetzelfde. Trouwen en een partnerschap lijken op elkaar en regelen bijna alles automatisch. Een samenlevingscontract regelt alleen wat jullie er zelf in zetten. Hieronder staan de verschillen op een rij, met de kosten erbij, zodat jullie weten wat je kiest.

De drie vormen in één overzicht

Wat opvalt: huwelijk en partnerschap zijn op één kolom na identiek. Het echte verschil zit tussen die twee en het samenlevingscontract.

Trouwen en geregistreerd partnerschap: bijna hetzelfde

Bij beide doen jullie een melding bij de gemeente, brengen jullie twee tot vier getuigen mee, sluit een ambtenaar van de burgerlijke stand de verbintenis en maakt de gemeente een akte op. De leges zijn gelijk, de kosteloze variant bestaat voor allebei, en de juridische gevolgen voor vermogen, erfrecht, pensioen, belasting en kinderen zijn hetzelfde.

De verschillen die overblijven:

• Het jawoord. Bij een huwelijk is het verplicht; bij een partnerschap is een handtekening onder de akte voldoende. In de praktijk kiezen ook veel partners voor een ceremonie met een jawoord, dat mag gewoon.
• Beëindigen. Een huwelijk ontbind je altijd via de rechter, met een advocaat. Een partnerschap zonder minderjarige kinderen eindigt met een overeenkomst die een advocaat of notaris opstelt en die wordt ingeschreven bij de burgerlijke stand. Met kinderen onder de achttien loopt ook een partnerschap via de rechter. Wat dat kost staat in geregistreerd partnerschap: kosten en verschil met trouwen.
• Scheiding van tafel en bed bestaat alleen bij een huwelijk.
• Buitenland. Een huwelijk wordt vrijwel overal erkend; een geregistreerd partnerschap niet in elk land. Wonen of werken jullie mogelijk in het buitenland, dan is dat een echte overweging.
• Kerkelijk. Een kerkelijke inzegening mag pas ná het burgerlijk huwelijk. Kerkgenootschappen gaan zelf over de vraag of ze een partnerschap inzegenen.

Een geregistreerd partnerschap kun je later bij de gemeente laten omzetten in een huwelijk met een akte van omzetting; de kosten daarvan verschillen per gemeente en liggen meestal tussen nul en enkele tientallen euro’s. Andersom, van huwelijk naar partnerschap, kan sinds 2009 niet meer.

Samenlevingscontract: alleen wat erin staat

Een samenlevingscontract is een overeenkomst tussen jullie tweeën, opgesteld door een notaris. Voor de wet zijn jullie er geen partners door; jullie hebben alleen afgesproken wat er in het contract staat. Dat maakt het flexibel, en ook de reden waarom er meer misgaat dan stellen denken.

Wat er meestal in staat

• Hoe jullie de kosten van de huishouding verdelen.
• Van wie de inboedel is, en hoe je dat bijhoudt.
• Wat er met de gezamenlijke woning gebeurt als jullie uit elkaar gaan.
• Een verblijvingsbeding: gezamenlijke spullen gaan bij overlijden naar de ander.
• Een aanmelding voor partnerpensioen, als het pensioenfonds dat toestaat.

Wat er níet automatisch geregeld is

• Erfrecht. Samenwoners erven niets van elkaar zonder testament. Het verblijvingsbeding dekt alleen wat jullie sámen bezitten; het privévermogen van de overledene gaat naar de familie. Dit is de grootste valkuil.
• Zorgplicht. Er is geen onderhoudsplicht en geen alimentatie, tenzij jullie dat afspreken.
• Kinderen. De partner die niet bevalt, moet het kind erkennen. Sinds 1 januari 2023 krijgen ongehuwde partners bij erkenning wel automatisch gezamenlijk gezag, dus de gang naar de rechtbank is daarvoor niet meer nodig.
• Naam. Elkaars achternaam gebruiken kan alleen na huwelijk of partnerschap.

Een samenlevingscontract kost in 2026 ongeveer 450 tot 750 euro bij de notaris. Omdat je voor het erfrecht toch een testament nodig hebt, wordt het meestal als pakket aangeboden: contract plus twee testamenten voor grofweg 800 tot 1.300 euro. Daarmee kom je in de buurt van wat huwelijkse voorwaarden bij de notaris kosten.

Belasting en pensioen

Voor de inkomstenbelasting zijn getrouwde en geregistreerde partners altijd fiscaal partner. Samenwoners zijn dat alleen als ze op hetzelfde adres staan ingeschreven én aan een extra voorwaarde voldoen, zoals een notarieel samenlevingscontract, een gezamenlijk kind of een gezamenlijke koopwoning.

Voor de erfbelasting geldt voor echtgenoten en geregistreerde partners een vrijstelling van ruim acht ton. Samenwoners krijgen diezelfde vrijstelling alleen met een notarieel samenlevingscontract dat minimaal zes maanden loopt, of na vijf jaar samen ingeschreven te staan. Zonder contract valt de partner in het gewone tarief, met een vrijstelling van slechts een paar duizend euro.

Partnerpensioen loopt bij huwelijk en partnerschap automatisch; het pensioenfonds hoort van de gemeente dat jullie getrouwd zijn. Bij samenwonen moeten jullie de partner zelf aanmelden, en veel fondsen eisen daarvoor een notarieel contract. Vergeet je dat, dan krijgt de achterblijvende partner niets.

Kinderen

Wordt er een kind geboren tijdens een huwelijk of geregistreerd partnerschap, dan zijn jullie allebei automatisch juridisch ouder en hebben jullie samen het gezag. Bij twee moeders geldt dat ook, als de donor onbekend is.

Bij samenwonen moet de partner het kind erkennen, dat kan al vóór de geboorte bij de gemeente. Sinds 2023 volgt het gezamenlijk gezag daar automatisch uit. Kinderen die vóór 2023 zijn erkend vallen onder de oude regel: daar moesten ouders het gezag nog apart aanvragen.

Welke vorm past bij jullie?

De keuze hangt zelden af van de kosten: bij de gemeente scheelt het niets, en een samenlevingscontract met testamenten kost ongeveer hetzelfde als huwelijkse voorwaarden. Het gaat om wat je automatisch geregeld wilt hebben.

Kiezen jullie voor trouwen of een partnerschap, dan begint daarna het praktische deel: datum, gemeente, getuigen, en of er een feest bij komt. Wat er dan allemaal op de lijst staat, van de melding bij de gemeente tot de dag zelf, staat in ik ga trouwen: wat moet ik regelen?. Dat lijstje kun je ook meteen in trwn zetten, zodat de formele stappen en de feestplanning op één tijdlijn staan.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen trouwen en een geregistreerd partnerschap?

Juridisch bijna niets: vermogen, erfrecht, pensioen, belasting en kinderen zijn gelijk geregeld. De verschillen: bij een partnerschap is het jawoord niet verplicht, een partnerschap zonder minderjarige kinderen kun je zonder rechter beëindigen, scheiding van tafel en bed bestaat alleen bij een huwelijk en een partnerschap wordt in het buitenland niet overal erkend.

Wat is goedkoper: trouwen, geregistreerd partnerschap of samenlevingscontract?

Bij de gemeente kosten trouwen en een geregistreerd partnerschap precies hetzelfde: van nul euro voor de kosteloze variant tot gemiddeld 978 euro op zondag. Een samenlevingscontract kost 450 tot 750 euro bij de notaris, maar omdat je daar een testament bij nodig hebt voor het erfrecht, kom je meestal op 800 tot 1.300 euro uit.

Erf je van elkaar met een samenlevingscontract?

Nee, niet automatisch. Een samenlevingscontract regelt hooguit via een verblijvingsbeding dat gezamenlijke bezittingen naar de ander gaan. Het privévermogen van de overledene gaat zonder testament naar de familie. Wil je dat je partner erft, dan heb je allebei een testament nodig.

Krijg je met een samenlevingscontract automatisch gezag over je kind?

Het samenlevingscontract zelf regelt geen gezag. De partner die niet bevalt, moet het kind erkennen bij de gemeente. Sinds 1 januari 2023 krijgen ongehuwde partners bij die erkenning automatisch gezamenlijk gezag met de moeder. Voor kinderen die vóór 2023 zijn erkend, moesten ouders het gezag nog apart aanvragen.

Kun je een geregistreerd partnerschap omzetten in een huwelijk?

Ja, bij de gemeente met een akte van omzetting. De kosten verschillen per gemeente en liggen meestal tussen nul en enkele tientallen euro’s. Een huwelijk omzetten in een geregistreerd partnerschap kan sinds 2009 niet meer.

Zijn samenwoners fiscaal partner?

Alleen als ze op hetzelfde adres staan ingeschreven en aan een extra voorwaarde voldoen, zoals een notarieel samenlevingscontract, een gezamenlijk kind, een gezamenlijke koopwoning of een aanmelding als partner bij een pensioenfonds. Getrouwde en geregistreerde partners zijn altijd fiscaal partner.