Trouwen bij de gemeente: alles wat je moet regelen

Het officiële deel van trouwen loopt altijd via de gemeente. Je meldt je voorgenomen huwelijk minimaal twee weken van tevoren, je geeft twee tot vier getuigen op en je betaalt leges die per gemeente en per dag van de week flink verschillen. Dit artikel zet op een rij wat je precies moet regelen en wanneer.

De regels zelf zijn landelijk vastgelegd, de tarieven niet. Elke gemeente stelt haar eigen legesverordening vast, dus dezelfde zaterdagceremonie kan in de ene gemeente een paar honderd euro schelen met de buurgemeente. Check daarom altijd de site van de gemeente waar jullie trouwen.

Melding voorgenomen huwelijk, vroeger ondertrouw

Wat vroeger ondertrouw heette, heet nu officieel de melding voorgenomen huwelijk. Je doet die melding bij de gemeente waar jullie gaan trouwen, tegenwoordig bij veel gemeenten gewoon online met DigiD.

• Minimaal 2 weken voor de trouwdatum moet de melding binnen zijn.
• Maximaal 1 jaar blijft de melding geldig. Trouw je later, dan moet je opnieuw melden.
• De melding zelf is gratis. Je betaalt voor de ceremonie, niet voor de aankondiging.

In de praktijk doen de meeste stellen de melding ruim voor die twee weken, simpelweg omdat de datum en de trouwambtenaar dan al vastliggen. Populaire zaterdagen in het hoogseizoen zijn vaak een jaar vooruit al bezet, dus reserveer de datum bij de gemeente zodra jullie hem zeker weten. Let op de bovengrens: leg je jullie datum meer dan een jaar vooruit vast, dan kun je nog niet melden. Hoe de melding precies werkt, welke documenten je aanlevert en waar het misgaat staat in ondertrouw: wat het is, wanneer en wat het kost.

Wie mag er trouwen

De voorwaarden zijn kort. Jullie zijn allebei 18 jaar of ouder, jullie zijn niet al getrouwd of geregistreerd partner van iemand anders, en jullie zijn geen naaste bloedverwanten in rechte lijn. Woon je niet in Nederland of heb je geen Nederlandse nationaliteit, dan vraagt de gemeente extra documenten op, zoals een geboorteakte of een verklaring van huwelijksbevoegdheid. Begin daar op tijd mee: buitenlandse documenten moeten soms vertaald en gelegaliseerd worden en dat kost weken.

Getuigen: hoeveel en wie

Je geeft minimaal 2 en maximaal 4 getuigen op, verdeeld zoals jullie zelf willen. Alle getuigen moeten 18 jaar of ouder zijn. Ze hoeven geen familie te zijn en er gelden geen eisen aan nationaliteit, maar ze moeten zich op de dag zelf wel kunnen legitimeren met een geldig identiteitsbewijs. Je geeft namen en geboortedata door bij de melding; wijzigen kan meestal tot kort voor de trouwdag, maar dat moet je actief melden.

Wie je vraagt, hoe je ze verdeelt en wat er geldt bij een kosteloze ceremonie staat in hoeveel getuigen heb je nodig bij een huwelijk.

Wat kost trouwen bij de gemeente

De leges voor de huwelijksvoltrekking hangen vooral af van de dag van de week. Landelijk gemiddeld kwam dat in 2026 neer op ongeveer 498 euro van maandag tot en met donderdag, 517 euro op vrijdag, 813 euro op zaterdag en 978 euro op zondag. De kosteloze ceremonie op een vast tijdstip is gratis.

Die gemiddelden verhullen een grote spreiding: elke gemeente stelt zijn eigen legesverordening vast, en dezelfde zaterdag kan in de ene gemeente 500 euro kosten en in de buurgemeente 1.100. Reken daarnaast op een paar kleinere posten die er vaak bij komen, zoals een trouwboekje van 30 tot 40 euro en de aanwijzing van een eigen trouwlocatie. Het volledige overzicht, inclusief wanneer je betaalt en wat je terugkrijgt bij annulering, staat in wat kost trouwen bij de gemeente. Neem die bedragen mee in je totale trouwbudget, want ze vallen buiten de offertes van je leveranciers.

Kosteloos trouwen bij de gemeente

Gratis trouwen bestaat echt. Gemeenten met meer dan 10.000 inwoners zijn wettelijk verplicht om minimaal twee momenten per week aan te wijzen waarop je kosteloos kunt trouwen. In de praktijk is dat vaak maandagochtend rond negen uur, in een spreekkamer of trouwzaal van het gemeentehuis.

Wat je krijgt is een sobere plechtigheid: welkom, het jawoord, eventueel het wisselen van de ringen en een afsluiting. Geen persoonlijke toespraak, meestal een beperkt aantal gasten en geen keuze in trouwambtenaar of locatie. Veel gemeenten stellen als voorwaarde dat minstens een van jullie in die gemeente woont. Voor stellen die het feest los willen vieren van het officiële moment is het een prima optie.

Een trouwambtenaar voor één dag

Wil je dat een vriend, familielid of een eigen ceremoniespreker jullie huwelijk voltrekt, dan kan dat via een buitengewoon ambtenaar van de burgerlijke stand voor één dag, meestal afgekort als babs voor één dag. De gemeente benoemt die persoon speciaal voor jullie trouwdag. Is diegene niet al ergens beëdigd, dan volgt meestal nog een beëdiging bij de rechtbank.

Dat traject kost tijd, dus vraag het ruim van tevoren aan, in veel gemeenten minstens drie maanden voor de trouwdatum. De gemeente rekent er apart leges voor.

Huwelijk of geregistreerd partnerschap

Juridisch liggen huwelijk en geregistreerd partnerschap dicht bij elkaar: dezelfde regels rond vermogen, alimentatie en ouderschap. De twee praktische verschillen zijn dat een geregistreerd partnerschap zonder kinderen via de notaris kan worden beëindigd, terwijl een scheiding altijd via de rechter loopt, en dat je bij een geregistreerd partnerschap geen jawoord hoeft uit te spreken. Een ceremonie kun je bij allebei net zo uitgebreid maken als je wilt, en de leges zijn in vrijwel elke gemeente gelijk. Het volledige verschil, inclusief wat beëindiging kost, staat in geregistreerd partnerschap: kosten en verschil met trouwen.

Wat regel je wanneer

Welke documenten heb je nodig?

Woon je allebei in Nederland en sta je ingeschreven in de Basisregistratie Personen, dan haalt de gemeente de meeste gegevens zelf op. Je hebt dan in de praktijk nodig:

• Een geldig identiteitsbewijs van jullie beiden, en van alle getuigen op de trouwdag zelf.
• De namen en geboortedata van de getuigen, door te geven bij de melding voorgenomen huwelijk.
• Bij een eerder huwelijk of geregistreerd partnerschap: bewijs dat het is ontbonden, als dat niet in de registratie staat.

Woont een van jullie in het buitenland of heeft een van jullie geen Nederlandse nationaliteit, dan vraagt de gemeente extra stukken op, zoals een geboorteakte, een verklaring van huwelijksbevoegdheid of een verblijfsdocument. Buitenlandse akten moeten vaak vertaald en gelegaliseerd worden, en dat kost weken tot maanden. Begin daar dus als eerste mee en vraag de gemeente om een precieze lijst; die verschilt per land.

Naamgebruik na het huwelijk

Je achternaam verandert niet door te trouwen. Wat je wel kunt regelen, is hoe je aangeschreven wilt worden: je eigen naam, de naam van je partner, of een combinatie van beide in een volgorde die je zelf kiest. Dat noem je naamgebruik, en je geeft het door aan de gemeente. Instanties zoals de Belastingdienst en je zorgverzekeraar nemen die keuze daarna over.

Het is geen verplichting en je kunt het later wijzigen. Op je paspoort en rijbewijs blijft je eigen achternaam staan; de partnernaam kan er als aantekening bij komen.

Wat je van de trouwambtenaar mag vragen

Ook bij een gemeenteceremonie is er meer mogelijk dan mensen denken. Vraag bij het vastleggen van de datum naar:

• Een kennismakingsgesprek, zodat de ambtenaar iets persoonlijks over jullie kan vertellen in plaats van een standaardtekst.
• Eigen muziek, en of je die zelf aanlevert of dat de trouwzaal een systeem heeft.
• Zelfgeschreven geloften, en of daar tijd voor is binnen het gereserveerde blok. Zie trouwbeloften schrijven.
• Het aantal gasten dat past in de trouwzaal, en of er staanplaatsen zijn.
• De duur van het blok, want dat bepaalt wat er wel en niet in past. Wat er in welke volgorde gebeurt, staat in het verloop van de trouwceremonie.

Veelgestelde vragen

Kun je trouwen als je niet in Nederland woont?

Ja, maar het kost meer voorbereiding. Woont een van jullie niet in Nederland of heeft een van jullie geen Nederlandse nationaliteit, dan vraagt de gemeente extra documenten op, zoals een geboorteakte of een verklaring van huwelijksbevoegdheid. Buitenlandse documenten moeten vaak gelegaliseerd worden met een apostille en beëdigd vertaald, en dat kost weken tot maanden. Vraag de documentenlijst op zodra jullie de datum hebben.

Kun je in een andere gemeente trouwen dan waar je woont?

Ja, je mag in heel Nederland trouwen. Je doet de melding voorgenomen huwelijk dan bij de gemeente waar je trouwt, niet bij je eigen woonplaats; die gemeente haalt jullie gegevens zelf op uit de basisregistratie personen. Omdat de leges per gemeente sterk verschillen, is dat ook een keuze met financiële gevolgen. Bij een kosteloze ceremonie stellen veel gemeenten wel als voorwaarde dat minstens één van jullie er woont.

Kun je gratis trouwen bij de gemeente?

Ja. Gemeenten met meer dan 10.000 inwoners zijn wettelijk verplicht om minimaal twee momenten per week aan te wijzen waarop je kosteloos kunt trouwen. Het gaat om een sobere ceremonie op een vast tijdstip, meestal op maandagochtend.