Trouwen in Nederland: voorwaarden, regels en documenten

Hoe werkt trouwen in Nederland eigenlijk? Voordat de gemeente een datum vastlegt, kijkt de ambtenaar van de burgerlijke stand of jullie aan een paar wettelijke voorwaarden voldoen. Voor de meeste stellen is dat een formaliteit, maar er zijn situaties waarin het anders loopt: een partner uit het buitenland, een eerder huwelijk dat nog niet is ontbonden, of familie die te dichtbij is. Dit artikel zet de regels uit het Burgerlijk Wetboek op een rij, met wat je nodig hebt en in welke volgorde.

De vijf voorwaarden om te mogen trouwen

De voorwaarden staan in Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek en gelden voor een huwelijk én voor een geregistreerd partnerschap. De gemeente controleert ze bij de melding voorgenomen huwelijk, niet pas op de trouwdag.

Leeftijd: 18 jaar, zonder uitzondering

Sinds eind 2015 is de ondergrens hard: allebei 18 jaar of ouder op de trouwdag. De oude uitzonderingen voor zestien- en zeventienjarigen, bijvoorbeeld bij een zwangerschap of met toestemming van de ouders, zijn afgeschaft. Trouw je in het buitenland terwijl een van jullie jonger is, dan erkent Nederland dat huwelijk pas als jullie allebei 18 zijn.

Niet al getrouwd of geregistreerd

In Nederland mag je maar één huwelijk of geregistreerd partnerschap tegelijk hebben. Is een eerder huwelijk ontbonden door scheiding of overlijden, dan kun je gewoon opnieuw trouwen; de gemeente ziet dat in de Basisregistratie Personen (BRP). Is de scheiding in het buitenland uitgesproken, neem dan de echtscheidingsakte mee, want die staat niet altijd in de BRP.

Familie: wie mag niet met wie

Bloedverwanten in de rechte lijn (ouder en kind, grootouder en kleinkind) en broers en zussen mogen niet met elkaar trouwen. Dat geldt ook voor adoptiekinderen tegenover hun adoptieouders en adoptiebroers en -zussen. Neven en nichten, en ooms en tantes met hun neef of nicht, mogen wél trouwen, maar alleen als ze allebei bij de ambtenaar van de burgerlijke stand een beëdigde verklaring afleggen dat ze dit uit vrije wil doen. Die regel is bedoeld om gedwongen huwelijken binnen families tegen te gaan.

Curatele en vrije wil

Wie onder curatele staat, heeft toestemming nodig van de curator; weigert die, dan kan de kantonrechter alsnog toestemming geven. Daarnaast moet het huwelijk vrijwillig zijn. Een ambtenaar die vermoedt dat een van jullie onder druk trouwt, mag het huwelijk weigeren; huwelijksdwang is in Nederland strafbaar.

Voldoe je niet aan een voorwaarde?

In uitzonderlijke gevallen kan de minister van Justitie en Veiligheid huwelijksdispensatie geven, bijvoorbeeld bij een huwelijk tussen adoptiebroer en -zus die niet biologisch verwant zijn. Dat is een aanvraag die maanden kost; begin er dus ruim vóór de gewenste datum mee.

Wat je nodig hebt om te trouwen

Wonen jullie allebei in Nederland en zijn jullie hier geboren, dan heb je verrassend weinig nodig. De gemeente haalt jullie geboortegegevens en burgerlijke staat uit de BRP. Dit is wat je zelf aanlevert:

Heb je geen geboorteakte en kun je die ook niet krijgen, bijvoorbeeld omdat het land van herkomst geen akten afgeeft, dan kun je bij de ambtenaar een beëdigde verklaring over je geboortegegevens afleggen. Regel dat vroeg, want de gemeente wil zo'n verklaring vóór de melding compleet hebben.

Een partner uit het buitenland

Trouwen met iemand zonder Nederlandse nationaliteit kan gewoon, maar de gemeente vraagt dan meer papieren. Welke, hangt af van waar je partner vandaan komt en waar die nu woont.

• Partner uit de EU, Noorwegen, IJsland, Liechtenstein of Zwitserland: een geldig identiteitsbewijs en, als die persoon in het buitenland woont, een bewijs van ongehuwd zijn uit dat land. Een verklaring van de IND is niet nodig.
• Partner van buiten de EU die in Nederland woont: daarnaast een verklaring over het verblijfsrecht, en de gemeente controleert op een schijnhuwelijk: een huwelijk dat alleen wordt gesloten om een verblijfsvergunning te krijgen. Jullie tekenen daar allebei een verklaring voor.
• Partner die in het buitenland woont: die hoeft niet eerst naar Nederland te verhuizen om te trouwen, maar heeft wel een geldig visum of verblijfsdocument nodig om hier te zijn op de trouwdag, en levert een ongehuwdverklaring en geboorteakte uit het eigen land.

Buitenlandse documenten moeten vaak gelegaliseerd of van een apostille voorzien zijn, en vertaald door een beëdigd vertaler als ze niet in het Nederlands, Engels, Duits of Frans zijn. Documenten uit andere EU-landen hoeven sinds 2019 geen apostille meer; vraag in dat land om het meertalige modelformulier erbij. Reken voor dit hele traject op twee tot vier maanden extra, en neem vóór de melding contact op met de gemeente: die vertelt precies welke stukken ze willen zien. Trouwen jullie zelf in het buitenland, lees dan trouwen in het buitenland: regels, erkenning en kosten.

De melding: zo loopt het bij de gemeente

Wat vroeger ondertrouw heette, is nu de melding voorgenomen huwelijk. Jullie doen die bij de gemeente waar jullie willen trouwen, en dat hoeft niet de gemeente te zijn waar je woont. De meeste gemeenten regelen het online met DigiD.

De melding zelf is gratis. Wat je betaalt, zijn de leges voor de voltrekking, en die verschillen per gemeente, dag en locatie: lees wat trouwen bij de gemeente kost. Elke gemeente is verplicht minstens één kosteloos moment per week aan te bieden, meestal op een maandagochtend. Over de melding zelf, de termijnen en wat er sinds de ondertrouw veranderde, lees je in ondertrouw: wat het is, wanneer en wat het kost.

Getuigen: de enige mensen die je echt nodig hebt

Een huwelijk zonder gasten kan, een huwelijk zonder getuigen niet. De wet vraagt minimaal twee en maximaal vier meerderjarige getuigen, die bij de voltrekking aanwezig zijn en de akte meetekenen. Het hoeven geen familieleden te zijn en ze hoeven niet in Nederland te wonen. Hebben jullie niemand, dan kan de gemeente tegen betaling getuigen leveren. Alles over de keuze en de regels staat in getuigen bij trouwen: hoeveel heb je nodig en wat zijn de regels?

Burgerlijk eerst, kerkelijk daarna

Een kerkelijk of religieus huwelijk heeft in Nederland geen rechtsgevolgen, en de wet verbiedt een religieuze huwelijksplechtigheid vóórdat het burgerlijk huwelijk is gesloten. In de praktijk trouwen stellen daarom eerst bij de gemeente, vaak dezelfde dag, en gaan daarna naar de kerk, moskee of synagoge. Een vrije ceremonie met een eigen spreker is geen religieuze plechtigheid en mag wel vooraf, maar vervangt het gemeentelijke deel niet.

Huwelijk of geregistreerd partnerschap?

Alle voorwaarden hierboven gelden ook voor het geregistreerd partnerschap. Het verschil zit in de vorm: bij een partnerschap volstaat een handtekening en hoef je geen jawoord uit te spreken, en een partnerschap zonder minderjarige kinderen kan buiten de rechter om worden beëindigd. Juridisch zijn ze verder vrijwel gelijk. De afweging staat in trouwen, geregistreerd partnerschap of samenlevingscontract?

Wat je ná het jawoord nog regelt

Met de handtekening onder de akte zijn jullie getrouwd, maar er verandert meer dan jullie burgerlijke staat. Zonder akte bij de notaris trouwen jullie in de beperkte gemeenschap van goederen; wil je dat anders, dan moeten huwelijkse voorwaarden vóór de trouwdag passeren. Lees gemeenschap van goederen of huwelijkse voorwaarden: wat kies je? en of je een notaris nodig hebt. Verder: de keuze voor naamgebruik, toeslagen die kunnen veranderen omdat jullie nu fiscale partners zijn, en de werkgever en verzekeraar die een nieuwe burgerlijke staat willen weten.

Alles wat hier staat, van de melding tot de notaris, staat in trwn als taak op jullie tijdlijn, met de termijn die de gemeente stelt. Het volledige overzicht van wat je regelt, in volgorde, staat in ik ga trouwen: wat moet ik regelen?

Veelgestelde vragen

Aan welke voorwaarden moet je voldoen om te trouwen in Nederland?

Jullie zijn allebei 18 jaar of ouder, geen van beiden is nog getrouwd of heeft een geregistreerd partnerschap, jullie zijn geen familie in de rechte lijn en geen broer en zus, wie onder curatele staat heeft toestemming van de curator of kantonrechter, en jullie trouwen uit vrije wil. Daarnaast doe je minimaal twee weken vooraf een melding bij de gemeente en heb je twee tot vier meerderjarige getuigen.

Hoe oud moet je zijn om te trouwen in Nederland?

Allebei minimaal 18 jaar op de trouwdag. Sinds december 2015 bestaan er geen uitzonderingen meer voor 16- en 17-jarigen, ook niet met toestemming van de ouders of bij een zwangerschap. Een huwelijk dat in het buitenland is gesloten terwijl een partner jonger was, wordt in Nederland pas erkend als beiden 18 zijn.

Wat heb je nodig om te trouwen?

Een geldig identiteitsbewijs van jullie allebei en een kopie van het identiteitsbewijs van elke getuige. De gemeente haalt jullie geboortegegevens en burgerlijke staat uit de BRP. Alleen wie in het buitenland is geboren, eerder in het buitenland getrouwd was of een buitenlandse partner heeft, levert extra documenten zoals een geboorteakte, een ongehuwdverklaring of een echtscheidingsakte.

Hoe werkt trouwen in Nederland?

Jullie doen een melding voorgenomen huwelijk bij de gemeente waar jullie willen trouwen, minimaal twee weken en maximaal een jaar vooraf, meestal online met DigiD. Daarbij kiezen jullie datum, locatie en trouwambtenaar en geven jullie de getuigen op. De gemeente controleert de wettelijke voorwaarden. Op de trouwdag vraagt de ambtenaar van de burgerlijke stand in het openbaar of jullie elkaar tot echtgenoot nemen, jullie zeggen ja en tekenen de huwelijksakte met de getuigen.

Mogen neef en nicht trouwen in Nederland?

Ja. Neven en nichten, en ook een oom of tante met een neef of nicht, mogen trouwen als zij allebei bij de ambtenaar van de burgerlijke stand een beëdigde verklaring afleggen dat zij uit vrije wil trouwen. Familie in de rechte lijn en broers en zussen mogen niet met elkaar trouwen.

Moet je trouwen in de gemeente waar je woont?

Nee. Je mag in elke Nederlandse gemeente trouwen. De melding voorgenomen huwelijk doe je bij de gemeente waar het huwelijk wordt voltrokken, niet bij je woongemeente.